Abstrakcyjny
Wraz z pełnym wdrożeniem unijnego Mechanizmu Dostosowania Granicznego (CBAM) w zakresie emisji dwutlenku węgla (CBAM) w 2026 roku, ślad węglowy produktu ewoluował z miernika sprawozdawczości w ramach społecznej odpowiedzialności biznesu w sztywny wskaźnik zgodności, który dyktuje decyzje zakupowe i koszty handlowe dla europejskich importerów. Dla producentów spoza UE, którzy chcą utrzymać lub rozszerzyć swoją obecność na rynku europejskim, dostarczanie dokładnych danych dotyczących śladu węglowego nie jest już opcją – jest koniecznością dla przetrwania. Niniejszy artykuł analizuje najnowsze zmiany legislacyjne w UE i bada kluczową rolę danych dotyczących śladu węglowego w ramach CBAM oraz ich głęboki wpływ na globalne łańcuchy dostaw.

1. Wprowadzenie: Kiedy ślad węglowy staje się „drugim paszportem” dla służb celnych

Wejście w życie okresu przejściowego CBAM 1 października 2023 r. oficjalnie zapoczątkowało erę „regulacji emisji dwutlenku węgla” w handlu światowym. Mechanizm ten nie jest tradycyjną taryfą, lecz polityką klimatyczną opartą na emisjach wbudowanych w produkty importowane.

Dla europejskich importerów znaczenie śladu węglowego stało się obecnie kluczowym kryterium zakupu, obok ceny i jakości. Wraz z wejściem w życie CBAM, tj. 1 stycznia 2026 r., importerzy będą zobowiązani do zakupu i oddania certyfikatów CBAM za każdą tonę emisji zawartych w importowanych towarach. Oznacza to, że ślad węglowy produktu bezpośrednio determinuje koszty przestrzegania przepisów i konkurencyjność rynkową importera.

2. Dlaczego ślad węglowy jest tak istotny dla europejskich importerów?

1. Bezpośrednio określa koszty importu i marże zysku
Cena certyfikatów CBAM jest powiązana z unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) i obecnie waha się w przedziale od 60 do 80 euro za tonę CO₂. W przypadku sektorów energochłonnych, takich jak przemysł stalowy, aluminiowy i cementowy, koszt ten znacznie zwiększy cenę importowanych towarów.
Jeśli dostawca spoza UE nie jest w stanie dostarczyć precyzyjnych danych o rzeczywistych emisjach, importer z UE jest zmuszony do stosowania wartości domyślnych ustalonych przez Komisję Europejską. Wartości te są zazwyczaj oparte na 10% obiektów o najgorszych wynikach i są znacznie zawyżone. Stosowanie wartości domyślnych zmusza importerów do zakupu większej liczby certyfikatów, co bezpośrednio obniża ich marże zysku. Dlatego dostarczanie dokładnych danych o niskiej emisji dwutlenku węgla jest kluczowe dla dostawców spoza UE, aby pomóc swoim europejskim klientom obniżyć koszty.

2. Łagodzenie ryzyka niezgodności z przepisami i kar prawnych
Od 2026 roku deklaracje CBAM będą podlegać niezależnej weryfikacji przez strony trzecie. Importerzy ponoszą odpowiedzialność za prawdziwość deklarowanych danych. Niedokładne lub błędne dane dotyczące śladu węglowego od dostawców narażą importerów na kary nakładane przez organy regulacyjne. Firmy, które nie przedstawią wystarczającej liczby certyfikatów w terminie, będą narażone na grzywny w wysokości od 10 do 50 euro za tonę niezgłoszonych emisji. W związku z tym europejscy importerzy będą nieuchronnie faworyzować dostawców, którzy zarządzają przejrzystymi, identyfikowalnymi i weryfikowalnymi danymi dotyczącymi emisji dwutlenku węgla.

3. Reagowanie na śledzenie łańcucha dostaw i środki zapobiegające obejściu zabezpieczeń
UE zaproponowała niedawno zmiany legislacyjne mające na celu rozszerzenie zakresu CBAM o produkty przetworzone ze stali i aluminium, takie jak śruby, nakrętki, koła, części maszyn i urządzenia gospodarstwa domowego. Oznacza to, że nawet w przypadku eksportu wyrobów gotowych, jeśli ślad węglowy surowców przetworzonych (np. blach stalowych) jest niejasny, zagrożona jest zgodność całego łańcucha dostaw z przepisami. Ponadto, w przypadku importu z regionów uznanych za regiony wysokiego ryzyka obejścia przepisów, importerzy muszą przedstawić dowód pochodzenia produkcji i autentyczności procesu. Ustanowienie systemu śledzenia emisji dwutlenku węgla w całym łańcuchu – od kopalni do fabryki – stało się niezbędne dla ograniczenia ryzyka handlowego.

3. Gra danych: wartości domyślne kontra wartości rzeczywiste

CBAM oferuje dwie podstawowe metody obliczania emisji:

Obliczenia (wartości rzeczywiste): Na podstawie rzeczywistych danych dotyczących zużycia (prądu, paliwa, materiałów) na linii produkcyjnej.

Wycena (wartości domyślne): przy użyciu danych referencyjnych opublikowanych przez UE.

Trend w prawodawstwie UE jest wyraźny: stopniowe odchodzenie od wartości domyślnych na rzecz danych rzeczywistych. Chociaż niedawne uproszczenie „Omnibus” pozwala w niektórych przypadkach na dalsze stosowanie wartości domyślnych, poleganie na nich oznacza utratę kontroli nad optymalizacją kosztów. Z drugiej strony, producenci, którzy wykorzystują zieloną energię i zwiększają efektywność, aby zmniejszyć swój ślad węglowy, mogą dostarczać dane rzeczywiste, znacznie obniżając koszt certyfikatów CBAM dla importerów z UE. Daje im to pierwszeństwo w zakupie, nawet jeśli oferują tę samą cenę ofertową.

4. Efekt kaskadowy: presja na emisję dwutlenku węgla rozprzestrzenia się w górę łańcucha dostaw

Wpływ CBAM nie ogranicza się do bezpośredniego eksportera; przenika on głęboko do łańcucha dostaw.

Zasady dotyczące towarów złożonych: W przypadku „towarów złożonych” (produktów przetworzonych z wykorzystaniem materiałów pozyskanych wcześniej) obliczenia śladu węglowego muszą uwzględniać emisje wbudowane tych materiałów wejściowych.

Dostosowania dotyczące złomu: Najnowsze propozycje sugerują nawet uwzględnienie emisji pochodzących ze złomu stalowego i aluminiowego pochodzącego z recyklingu, gdy jest on wykorzystywany jako surowiec.

Oznacza to, że chiński producent części samochodowych eksportujący do Europy musi nie tylko obliczyć emisje własne, ale także zażądać od swoich dostawców danych dotyczących certyfikowanej stali niskowęglowej. Producenci, którzy nie będą w stanie dostarczyć danych dotyczących emisji dwutlenku węgla, zostaną wykluczeni z europejskich łańcuchów dostaw najwyższej klasy.

5. Strategia UE „Uproszczenie i pogłębienie”: dekodowanie sygnałów

W lutym 2025 roku Komisja Europejska zaproponowała uproszczenia w ramach pakietu „Omnibus”, wprowadzając próg de minimis wynoszący 50 ton rocznie. Przewiduje się, że pakiet ten zwolni 90% importerów, a jednocześnie obejmie 99% pierwotnych emisji.

Ta pozornie sprzeczna korekta wysyła dwa wyraźne sygnały:

Ukierunkowane egzekwowanie przepisów: UE dąży do skoncentrowania swojej siły regulacyjnej na znaczących emitentach, a nie do karania MŚP. W przypadku eksporterów towarów masowych presja na przestrzeganie przepisów nasiliła się, ponieważ zasoby regulacyjne są teraz bardziej skoncentrowane.

Nieodwracalność cen emisji dwutlenku węgla: Chociaż obowiązek finansowy zakupu certyfikatów został odroczony do 2027 roku, to on nadejdzie. Emisja dwutlenku węgla formalnie stanie się czynnikiem produkcji w bilansach przedsiębiorstw.

6. Wnioski: Budowanie możliwości gromadzenia danych dotyczących emisji dwutlenku węgla w celu zabezpieczenia rynku europejskiego

Pełne wdrożenie CBAM oficjalnie oznacza początek ery „niskoemisyjnej konkurencyjności”. Dla eksporterów na rynku UE dane dotyczące śladu węglowego nie są już tylko pozycją w corocznym raporcie zrównoważonego rozwoju; stanowią one strategiczny atut niezbędny do utrzymania relacji z klientami i zapewnienia dostępu do rynku.

Kluczowe działania dla firm obejmują:

Wdrożenie platform cyfrowego zarządzania emisją dwutlenku węgla w celu przejścia od inwentaryzacji emisji dwutlenku węgla na poziomie organizacji do szczegółowego rozliczania emisji dwutlenku węgla na poziomie produktu.

Wdrożenie śledzenia „w całym łańcuchu dostaw” poprzez zobowiązanie dostawców do dostarczania danych dotyczących emisji zgodnych z normą CBAM.

 Dążenie do uzyskania weryfikacji stron trzecich w celu dostarczenia wiarygodnych danych, które pomogą europejskim importerom ograniczyć ryzyko niezgodności z przepisami, wspólnie budując ekologiczny, stabilny i konkurencyjny łańcuch dostaw.

 Firmy, które aktywnie rozwijają swoje możliwości w zakresie danych dotyczących emisji dwutlenku węgla, w przyszłości zdobędą niepodważalną przewagę jako pierwsze podmioty na europejskim rynku.