Tá gealltanas tugtha ag an AE do spriocanna maolaithe athraithe aeráide maidir le laghdú glan 55% ar astaíochtaí Gáis Cheaptha Teasa (GCT) faoi 2030, i gcomparáid le leibhéil 1990, agus a bheith neodrach ó thaobh na haeráide de faoi 2050. Chun ailíniú leis na cuspóirí seo a chinntiú, chruthaigh an AE an creat Fit for 55 - rogha chuimsitheach de bheartais aeráide. Ceann de na bearta sin is ea Sásra Coigeartaithe Teorann Carbóin an AE (CBAM), atá á thabhairt isteach de réir a chéile faoi láthair.

Cad é an CBAM?

Is praghas é an Sásra Coigeartaithe Teorann Carbóin (CBAM) ar astaíochtaí carbóin ó tháirgeadh allmhairí áirithe atá dian ar charbón, atá comhlántach le Scéim Trádála Astaíochtaí an AE (EU-ETS). Beidh ar allmhaireoirí clárú don scéim, astaíochtaí a dtáirgí a thuairisciú agus deimhnithe a cheannach ar féidir iad a úsáid ansin chun íoc as astaíochtaí leabaithe a n-allmhairí. Déanfar íocaíochtaí carbóin a íocadh cheana féin lasmuigh den AE a asbhaint ón íocaíocht CBAM chun íocaíochtaí dúbailte a sheachaint agus chun praghsáil chomhionann carbóin a chinntiú ar fud na dtáirgí coibhéiseacha go léir.

Cad é Cuspóir an CBAM?

Tar éis spriocanna uaillmhianacha aeráide a leagan síos, thug an AE isteach an CBAM chun sceitheadh ​​carbóin a sheachaint, rud a chuirfeadh bac ar iarrachtaí chun astaíochtaí domhanda a laghdú. Sa chás seo, tharlódh sceitheadh ​​carbóin nuair a athlonnófaí tionscail agus próisis táirgthe atá dian ar charbón lasmuigh den AE nó nuair a chuirtear táirgí thar lear in ionad táirgí AE chun go mbeadh níos lú rialachán maidir le hastaíochtaí carbóin i bhfeidhm orthu.

Oibríonn CBAM freisin chun praghsáil chomhionann a chruthú do tháirgí a thagann ó laistigh agus lasmuigh den AE araon, agus chun glacadh le roghanna táirgthe glasa agus dícharbónú lasmuigh den AE a spreagadh.

Cad iad na Tréimhsí Ama CBAM?

Céim Idirthréimhseach: 1 Deireadh Fómhair 2023 - 31 Nollaig 2025

Dliteanas don chéad tuarascáil: 31 Eanáir 2024

Rialacháin níos déine maidir le tuairisciú: tar éis an 30 Meitheamh 2024 agus an 31 Nollaig 2024

Córas Cinnte: ón 1 Eanáir 2026

Cé atá Ceangailte le Comhlíonadh?

Ní mór d’aon allmhaireoir earraí atá san áireamh i rialacháin CBAM cloí leis na rialacháin sin. Nuair a thosaíonn an tréimhse chinnte, ní cheadófar ach do dhearbhaitheoirí údaraithe (atá cláraithe leis an CBAM agus atá i gcomhréir leis) táirgí CBAM a allmhairiú.

Is iad seo a leanas na hearraí a bhfuiltear ag súil leo a thuairisciú faoin CBAM faoi láthair:

Stroighin

Iarann ​​agus Cruach

Alúmanam

Leasacháin

Hidrigin

Leictreachas

Déanfar athbhreithniú iomlán ar na táirgí ag deireadh na hidirthréimhse, agus féadfar é a leathnú chuig táirgí eile de chuid an AE faoi thús 2026. Tá sé mar aidhm ag an gclár gach earnáil den ETS a áireamh faoi 2030.

Tá eisceachtaí ann don pholasaí seo maidir le hallmhairí táirgí ó thíortha lasmuigh den AE atá ina rannpháirtithe sa ETS nó a úsáideann córas trádála astaíochtaí atá nasctha leis an AE, amhail an LEE agus an Eilvéis. Tá sé seo amhlaidh toisc go bhfuil costas carbóin acu cheana féin atá cothrom leis an gcostas san AE. In ainneoin go bhfuil ETS sa Ríocht Aontaithe ann, ní mór allmhairí ón Ríocht Aontaithe a thuairisciú.

Cad is Gá do Chuideachtaí Incháilithe a Dhéanamh chun Cloí leis na Rialacháin?

Le linn na Céime Idirthréimhseach

Is céim phíolótach den chlár í seo atá deartha chun an fhaisnéis a theastaíonn a chruthú chun an córas cinnte a thabhairt chun críche, agus chun cur ar chumas cuideachtaí a gcumarsáid le soláthraithe agus a bpróisis bhailiúcháin sonraí a fhorbairt sula dtosaíonn an clár iomlán. Le linn na céime seo níl aon deimhnithe le ceannach, ina ionad sin dírítear go hiomlán ar thuairisciú. Tá tuarascálacha ag teastáil do gach ráithe, agus tá siad dlite mí tar éis a chríochnaithe.

Is féidir iarratas moille a dhéanamh, rud a thugann 30 lá breise i gcás deacrachtaí teicniúla. Is féidir tuarascálacha a chur in eagar ar feadh dhá mhí tar éis dheireadh na ráithe, agus tréimhse eagarthóireachta níos faide ag gabháil leis an dá chéad tuarascáil a mhairfidh go dtí an 31 Iúil 2024. Tá pionóis neamhchomhlíonta ann a chosnóidh costas ar allmhaireoirí.€10-50 in aghaidh an tonna d’astaíochtaí nach dtuairiscítear, agus pionóis bhreise i bhfeidhm as tuarascálacha ar iarraidh nó neamhiomlána mura ndéantar bearta chun na fadhbanna a cheartú.

Ní mór na nithe seo a leanas a bheith san áireamh i dtuarascálacha:

Cainníocht allmhairí gach táirge CBAM de réir tíre tionscnaimh agus láithreáin táirgthe.

Astaíochtaí leabaithe díreacha–CO amháin i gcás fhormhór na dtáirgí₂ní mór a thuairisciú. Caithfidh leasacháin áirithe N a thuairisciú freisin₂Ní mór do O agus do tháirgí alúmanaim áirithe PFCanna a thuairisciú.

Astaíochtaí indíreacha do gach táirge seachas leictreachas.

Praghas carbóin atá íoctha cheana féin i dtríú tír móide aon chúiteamh atá ar fáil chun cuntas a thabhairt air seo.

Modheolaíocht bhailithe sonraí riachtanach:

Tá trí mhodh tuairiscithe ceadaithe ann faoi láthair, cé go bhfuiltear á gcur de réir a chéile i mbliana ionas nach mbeidh ach an modh oifigiúil AE i bhfeidhm ó Eanáir 2025.

Modh an AE: trí fhachtóirí astaíochtaí agus an méid breosla agus ábhair a úsáidtear a úsáid chun astaíochtaí iomlána a ríomh, nó trí thiúchan gás ceaptha teasa agus sreafaí gás sceite ó fhoinsí astaíochtaí a thomhas.

Ag baint úsáide as modhanna coibhéiseacha, amhail iad siúd ón tír táirgthe–ceadaithe go dtí an 31 Nollaig 2024.

Ag baint úsáide as luachanna tagartha réamhshocraithe arna bhfoilsiú ag Coimisiún an AE–ceadaithe go dtí an 30 Meitheamh 2024.

Ó 2025 ar aghaidh, ceadaítear meastacháin agus luachanna réamhshocraithe más gá, mar shampla, mura bhfuil soláthraí in ann an fhaisnéis ábhartha a sholáthar. Mar sin féin, moltar go mór iad seo agus nuair a úsáidtear iad ní mór iad a bheith ar níos lú ná 20% de na hastaíochtaí leabaithe iomlána. Ní mór míniú a thabhairt ar an gcúis ar úsáideadh iad le gach meastachán agus le gach úsáid sonraí réamhshocraithe. Tá teimpléid chumarsáide ar fáil d’allmhaireoirí le tabhairt do sholáthraithe chun cabhrú leo an fhaisnéis ábhartha go léir a bhailiú.

Le linn an Réimeas Cinnte

Beidh ar gach allmhaireoir a bheith cláraithe agus údaraithe mar dhearbhóirí CBAM chun earraí CBAM a allmhairiú. Díolfar deimhnithe CBAM a mheaitseálann praghas ceant seachtainiúil ETS i€/tonna CO₂Gach bliain ní mór d’allmhaireoirí a n-allmhairí earraí CBAM a dhearbhú i dtuarascáil bhliantúil, a fhoilseofar an 31 Bealtaine an bhliain dár gcionn, agus na deimhnithe a léiríonn méid na n-astaíochtaí atá leabaithe ina dtáirgí allmhairithe a thabhairt suas.

Má íocadh praghsáil carbóin le tír eile roimhe seo as an táirge, laghdófar líon na ndeimhnithe a chaithfidh allmhaireoir an AE a íoc dá réir chun íocaíochtaí dúbailte a chosc. Le linn dheireadh a chur le lamháltais saor in aisce an ETS, a chríochnaíonn in 2034, ní bheidh gá le deimhnithe ach don chuid eile de na hastaíochtaí nach bhfuil cumhdaithe ag na lamháltais.

Níl na rialacháin don chóras cinnte curtha i gcrích fós agus déanfar athbhreithniú orthu ag deireadh na tréimhse idirthréimhseach. I measc na dtopaicí atá le hathbhreithniú tá: líon na dtáirgí a bhfuil tuairisciú indíreach ar astaíochtaí ag teastáil uathu, agus an ceanglas seo a bhaint b'fhéidir i gcás iarainn, cruach, alúmanaim agus hidrigin; agus leathnú na dtáirgí atá san áireamh i gceanglais CBAM.